Hasarlı Araç Sözlüğü

Hasarlı araç sektörünün tüm teknik terimleri, sigorta süreç adımları, belge tanımları ve kurum açıklamaları. 20+ yıllık sektör tecrübesinden derlendi.

📚 Sigorta Süreci (10 terim)

Sovtaj

Sigorta şirketinin pert ettiği araç için belirlediği hurda/satış bedeli. Genelde aracın gerçek piyasa değerinin %25-40'ı arasındadır. Profesyonel hasarlı araç alıcıları sovtaj fiyatından %40-60 daha yüksek teklif verebilir, çünkü yedek parça pazarına direkt erişimleri vardır. Sovtaj teklifini reddetmek yasal hakkınızdır.

Pert (Pert-i Külli)

Aracın tamir maliyetinin piyasa değerinin %70'ini aşması veya teknik olarak onarılamaz halde olması durumu. Sigorta poliçesinden tam tazminat ödemesi yapılır. Tam pert, kısmi pert ve ekonomik pert olmak üzere 3 ana tipi vardır. Pert kararı Tramer kayıtlarına kalıcı olarak işlenir.

Yarı Pert Ödemesi

Sigorta sovtajı reddedildiğinde uygulanan ödeme modeli. Sigorta, aracın piyasa değerinden sovtaj bedelini düşerek size öder; araç sizde kalır. Örnek: 1.000.000 TL araç, 250.000 TL sovtaj → Sigorta 750.000 TL öder, aracı 350.000 TL'ye satarsanız toplam 1.100.000 TL elde edersiniz.

Hasar Dosyası

Sigorta şirketinin her hasar başvurusu için açtığı dosya. İçinde polis tutanağı, eksper raporu, fotoğraflar, tamir maliyeti tahmini, kasko poliçesi kopyası ve müşteri beyanları bulunur. Hasar dosyası onaylanmadan sigorta ödemesi yapılmaz.

Hasar İhbarı

Sigortalı aracın hasara uğraması durumunda en geç 48 saat içinde sigorta şirketine yapılan resmi bildirim. Telefon, online form veya yazılı dilekçe ile yapılabilir. Geç bildirim halinde tazminat reddi veya kesintiye gidebilir.

Sigorta Eksperi

Sigorta şirketi adına aracın hasarını değerlendiren ve sovtaj raporunu hazırlayan ruhsatlı uzman. Eksper raporu, sigorta kararının (pert/tamir) temelini oluşturur. Eksperin kararına itiraz hakkınız vardır.

Ekspertiz Raporu

Aracın hasar durumunu, tamir maliyetini, piyasa değerini ve pert durumunu belirleyen teknik rapor. Sigortaya, alıcıya ve mahkemeye sunulur. Rapor 3-7 iş günü içinde hazırlanır. Hatalı kalemler olduğunu düşünüyorsanız itiraz edebilirsiniz.

Sigorta Tahkim Komisyonu

Sigorta uyuşmazlıklarını çözen yasal kurum. 175 TL başvuru ücreti ile online (sigortatahkim.org.tr) başvurulur. Sigorta sovtaj teklifi, eksper raporu, tazminat tutarı gibi konularda itiraz edilebilir. Süreç 6-12 hafta. 500.000 TL altı uyuşmazlıklarda bağlayıcı karar verir.

Hasar Tazminatı

Sigorta poliçesi kapsamındaki hasarlar için sigortacı tarafından ödenen meblağ. Kasko ise araç değerine kadar, trafik ise karşı tarafa verilen zararı kapsar. Tazminat ödeme süresi yasal olarak en fazla 45 gün.

Değer Kaybı Tazminatı

Kazada karşı taraf kusurluysa, sigortasından alınabilen ek ödeme. Aracın kazadan önceki sağlam piyasa değeri ile tamir edilmiş haldeki değeri arasındaki fark. Ortalama tazminat: aracın sağlam değerinin %10-25'i.

📚 Hasar Tipleri (13 terim)

Ağır Hasar

Aracın yapısal (şasi, A/B/C direkleri, motor blok çerçevesi) parçalarında ciddi deformasyon olan hasar durumu. Tramer'e ağır hasar kaydı olarak işlenir. Tamir maliyeti aracın değerinin %35-60'ı, değer kaybı %45-60.

Hafif Hasar

Aracın boya ve kaplama parçalarında (tampon, çamurluk, kapı paneli) oluşan, yapısal etkilemeyen hasarlar. Tek-iki parça değişimi yeterli. Tamir 15-40 bin TL, değer kaybı %10-18.

Orta Hasar

3-4 panel etkileyen, kaput veya bagaj kapağı içeren hasarlar. Tamir 35-80 bin TL. Genelde airbag patlamaz, motor bölmesi etkilenmez. Değer kaybı %22-32.

Yapısal Hasar

Aracın şasisinin, ön/arka takımının veya emniyet kafesinin etkilendiği hasar. Hasar tespit yöntemi: yetkili servislerde "şasi açımı" - lazer ile geometri ölçümü. 8 mm üstü sapma onarılamaz, pert kararı verilir.

Airbag Hasarı

Kazada hava yastığının açılması durumu. Yenisinin takılması maliyetli: tek airbag 15-30 bin TL, 5+ airbag 80-150 bin TL, lüks markada 250 bin TL'ye kadar çıkabilir. Patlayan airbag mutlaka Tramer'e düşer.

Şanzıman Arızası

Vites kutusunda oluşan mekanik problem. Belirtiler: vites kayması, geri vitese geçememe, sarsıntı, yanık koku. Tamir maliyeti aracın değerinin %20-40'ı. DSG/DCT şanzımanlar daha pahalı.

Motor Arızası

Motorda oluşan ve aracın hareket edememesine sebep olan ciddi mekanik problem. 6 ana tipi: yağsız çalışma, su çekme (hidrolik kilit), aşırı ısınma, turbo patlaması, triger kayışı kopması, ECU arızası.

Hidrolik Kilitlenme

Su çeken motorda pistonun sıkışması durumu. Su sıkıştırılamaz, biyel kolu kırılır, krank zarar görür. Komple motor değişimi gerekir (80-200 bin TL). Selden çıkan aracı çalıştırmak bu hasara neden olur.

Sel Hasarı

Aracın sel sularına maruz kalması ile motor, şanzıman, elektronik ve iç döşemede oluşan hasar. 4 seviyede sınıflanır: lastik yüksekliği, koltuk, direksiyon, tavan hizası. Gizli korozyon 6-12 ay sonra çıkar.

Yangın Hasarı

Aracın yanması sonucu oluşan kalıcı hasar. 4 ana tip: kısmi yangın (motor bölmesi), kabin yangını, motor komple, komple yangın. Çoğu durumda çekme belgesine alınır. İtfaiye raporu sigorta süreci için kritik.

Dolu Hasarı

Aracın dolu yağmuruna maruz kalması ile kaput, tavan ve sac panellerde oluşan göçükler. 50 altı göçük PDR uygun, 300+ panel değişimi gerekir. PDR Tramer'e düşmez, boyalı onarım düşer.

PDR (Boyasız Onarım)

Paintless Dent Repair. Sac panelin altından özel aletlerle göçüğün çekilerek düzeltilmesi tekniği. Boya çatlamamış, 15 mm altı göçüklerde uygun. Tek panel 500-2000 TL, süre 1-3 gün.

Pert Kayıtlı

Sigorta tarafından pert kararı verilmiş ve Tramer'e kayıt edilmiş araç. Bu kayıt kalıcıdır, silinmez. İkinci elde %35-50 değer kaybı, kasko primleri 1.5-2 kat, bazı bankalar kredi vermez.

📚 Belgeler (13 terim)

Hurda Belgesi

Aracın trafikten tamamen çıkarıldığını gösteren resmi belge. KGM tarafından düzenlenir. Bu araç tekrar trafiğe çıkamaz, sadece sökülerek parçalanabilir. Belge için: dilekçe, ruhsat, plakalar (imha edilir), eksper raporu. Süre 3-7 iş günü.

Çekme Belgesi

Aracın geçici olarak trafikten çekildiğini gösteren belge. Trafik Tescil Şube Müdürlüğü'nden alınır. Tamir + muayene sonrası tekrar trafiğe çıkabilir. Plakalar saklanır. Süresiz, vergi ödenmez.

Tramer

Türkiye Sigorta Birliği'nin araç hasar kayıt sistemi. Bir aracın geçmiş tüm hasar dökümü, sahip değişiklikleri, sigorta poliçeleri buradan sorgulanır. Kayıt kalıcıdır, silinmez. Araç değerini doğrudan etkiler.

Tramer Kaydı

Bir aracın yıllar içinde geçirdiği hasarların kayıtlı olduğu sistemdeki bilgisi. Satış esnasında alıcı tarafından SBM üzerinden 5 TL ile sorgulanır. Kayıt türü: hafif/orta/ağır/pert.

Kasko Poliçesi

Kasko sigortası sözleşmesi. Araç sahibinin kendi aracına gelen zararları karşılayan isteğe bağlı sigorta. Hasar durumunda araç değeri üzerinden ödeme alınır. Doğal afet, çalınma, yangın, çarpışma kapsam dahili.

Trafik Sigortası

Yasal zorunlu sigorta. Sadece karşı tarafa verilen zararı karşılar, kendi aracınızın hasarını ödemez. Yıllık ortalama 1.500-5.000 TL prim. Sigortasız trafiğe çıkmak yasaktır.

Ruhsat

Aracın resmi tescil belgesi. Marka, model, yıl, motor numarası, şasi numarası, sahip bilgileri içerir. Satışta yeni sahibe devredilir, noter işlemine ibraz edilir.

Polis Tutanağı

Kazaya polis müdahale ederse düzenlenen tutanak. Yaralı varsa veya 250 bin TL üstü hasar varsa şart. Sigorta tazminatı için kritik belge.

Kaza Tespit Tutanağı

Yaralanma olmayan, kusur açık olan hafif kazalarda taraflarca düzenlenen tutanak. Polis çağırmaya gerek yoktur. Sigorta için bu tutanak yeterli.

İtfaiye Raporu

Yangın olaylarında itfaiye tarafından düzenlenen rapor. Yangının sebebi, çıkış noktası, hasar boyutu kayda geçer. Sigorta yangın hasarı tazminatı için zorunlu belge.

Servis Kitapçığı

Aracın bakım ve servis geçmişini gösteren belge. Yetkili servislere yapılan bakımlar kayıt altına alınır. Satışta önemli, %5-10 değer artışı sağlar.

Vergi Borcu Sorgusu

Aracın MTV (Motorlu Taşıt Vergisi) borcu olup olmadığını gösteren e-Devlet sorgusu. Satıştan önce mutlaka kontrol edilmeli. Borçlu araç noterde devredilmez.

Trafik Cezası Sorgusu

Aracın varsa ödenmemiş trafik cezalarının e-Devlet üzerinden sorgulanması. Satıştan önce kontrol edilmeli. Ödenmemiş cezalar yeni sahibe geçer.

📚 Süreçler ve İşlemler (10 terim)

Sovtaj Pazarlığı

Sigorta şirketinin verdiği sovtaj teklifi üzerinde yapılabilen pazarlık süreci. Yöntemler: alternatif yazılı teklif sunma, eksper raporuna itiraz, Tahkim Komisyonu başvurusu. Ortalama %10-25 artırılabilir.

Sovtaj İhalesi

Pert kararı verilen aracın 3-5 sovtaj alıcısının teklif verdiği kapalı zarf ihalesi. En yüksek teklif size sunulur. İhale 5-15 gün sürer. Tekliflere itiraz edebilirsiniz.

Noter Devir

Aracın resmi olarak satıcıdan alıcıya geçişinin yapıldığı noter işlemi. 30-45 dakika sürer. Masraf 500-1500 TL (alıcı öder). Anlık olarak EGM Trafik'e bildirilir.

Hasar İhbar Formu

Sigortaya hasarı bildirirken doldurulan standart form. Kaza zamanı, yeri, sebebi, taraflar, hasar boyutu, fotoğraflar içerir. Yanlış beyan sigortayı geçersiz kılabilir.

Eksper Atama

Sigortanın bağımsız bir ekspere hasar değerlendirme görevi vermesi. Hasar ihbarından 1-3 gün sonra olur. Eksper 1-7 iş günü içinde rapor hazırlar.

Şasi Açımı

Aracın şasi geometrisinin lazer cihazı ile ölçümü. Yetkili servislerde yapılır (3-8 bin TL). Şasi noktalarındaki sapma 8 mm üstündeyse onarılamaz, pert kararı verilir.

Tahkim Başvurusu

Sigorta uyuşmazlığını Sigorta Tahkim Komisyonu'na taşıma süreci. Online, 175 TL ücret. Eksper raporu, sovtaj teklifi, tazminat tutarı için itiraz edilebilir.

Pert Kararı Süreci

Kazadan pert kararına kadar süre: hasar ihbarı (48 saat) → eksper atama (1-3 gün) → inceleme (1 gün) → rapor (3-7 gün) → karar (1 gün) → sovtaj ihalesi (5-15 gün) → ödeme (3-7 gün). Toplam 2-5 hafta.

Sovtaj Reddi

Sigorta sovtaj teklifini kabul etmeme. Yasal hakkınız. Reddederseniz yarı pert ödemesi alır, aracı kendi seçtiğiniz alıcıya satarsınız. Toplam getiri çoğu zaman %15-30 daha fazla.

Çekici Hizmeti

Hareket edemeyen aracın bir yerden başka yere taşınması için kullanılan platform aracı. Standart çekici 3.000-8.000 TL, elektrikli araç için flatbed çekici 5-12 bin TL.

📚 Değerleme ve Pazar (10 terim)

Piyasa Değeri

Aracın gerçek satış değeri. Sahibinden.com, ikincielsiparis, eksper standartları gibi pazar verilerinden hesaplanır. Kasko değerinden farklı olabilir. Aylık %2-10 dalgalanır.

Kasko Değeri

Sigorta şirketinin yıllık yayınladığı, aracın sigortalı değeri. Genelde piyasa değerinin %85-95'i. Hasar durumunda bu değer üzerinden tazminat hesaplanır.

Değer Kaybı

Araç kaza geçirdikten sonra piyasa değerinde oluşan düşüş. Tramer kaydı tipine göre %10-60 arasında. Hafif kaza %10-18, ağır kaza %35-45, pert %50-65.

Hurda Bedeli

Hurdaya çıkarılan aracın metal ve parça olarak satış değeri. Genelde 10-25 bin TL aralığında, metal kg fiyatı (8-15 TL/kg) ile çarpılır. Profesyonel alıcılar 3-4 kat fazla teklif verir.

Yedek Parça Pazarı

Pert/hurda araçların parçalanarak parça olarak satıldığı sektör. Motor, şanzıman, ECU, kaporta, koltuk gibi parçalar burada işlem görür. Profesyonel alıcılar bu pazara direkt erişim sayesinde sigorta sovtajından %40-60 fazla teklif verebilir.

Eşdeğer Parça

Orijinal olmayan, üretici onayı bulunmayan ama benzer fonksiyona sahip yedek parça. Orijinalden %30-60 daha ucuz. Sigortaya tamir bedeli için sunulabilir.

Marka Prestiji

Aracın markasının pazardaki algısı. Premium markalar (BMW, Mercedes, Audi) hasarlıyken bile yüksek değerli. Ekonomik markalar ucuz ama yedek parça bol.

İkinci El Değer Kaybı

Aracın her yıl piyasa değerinin %10-15 kaybetmesi. Kaza geçirmiş araçlarda bu oran daha yüksek. Tramer kayıtlı araç sağlam aracın %50-75 değerinde satılır.

Sahibinden Fiyatı

Sahibinden.com'da listelenen ortalama satış fiyatı. Gerçek satış %5-10 düşük olur (pazarlık payı). Aynı modelin fiyat aralığı oldukça değişken olabilir.

Eksper Değeri

Sigorta eksperinin aracın piyasa değerini takdir etmesi. Genelde sahibinden ortalamasının %5-10 altında çıkar. Hatalı tespit varsa Tahkim Komisyonu'na itiraz edebilirsiniz.

📚 Kurum ve Otoriteler (9 terim)

Tramer (TSB)

Türkiye Sigorta Birliği. Sigorta sektörünün üst kuruluşu. Sigortalı araçların hasar bilgilerini Tramer sistemi ile yönetir.

SBM

Sigorta Bilgi Merkezi. Tramer sorgulaması yapılan online platform. 5 TL ücret ile araç hasar geçmişi sorgulanır.

KGM

Karayolları Genel Müdürlüğü. Hurda belgesi düzenleme, plaka iadesi, çekme belgesi işlemlerinde devreye giren kurum.

EGM Trafik

Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Tescil Şube Müdürlüğü. Plaka düzenleme, ruhsat değişikliği, trafikten silme/çekme işlemleri burada yapılır.

TÜVTÜRK

Türkiye Araç Muayene İstasyonları. Periyodik araç muayenesi yapan resmi kuruluş. Hasarlı araçlarda muayene problemi çıkabilir.

Yetkili Servis

Marka üreticisinin onayladığı, garanti kapsamında tamir yapan servis. Pahalı ama tamir kalitesi yüksek, sertifikalı işçilik. Garanti süresince zorunlu.

Özel Servis

Marka onayı olmayan, daha uygun fiyatlı ama garanti kapsamında olmayan tamir merkezi. Yetkili servisten %40-50 ucuz.

Tüketici Hakem Heyeti

Tüketici uyuşmazlıklarını çözen kurum. Belirli tutar altı uyuşmazlıklar için zorunlu başvuru yeri.

Asliye Hukuk Mahkemesi

Sigorta Tahkim üst sınırı (500 bin TL) aşan veya Tahkim kararına itiraz edilen davaların görüldüğü mahkeme. Süre 1-3 yıl.

📚 Özel Araç Tipleri (8 terim)

Elektrikli Araç

Sadece elektrikle çalışan araç (BEV). Tesla, Togg, BYD, Renault Zoe gibi markalar. Hasarlı satışta batarya durumu kritik - batarya hasarı %50-65 değer kaybı, sağlam batarya yedek parça pazarında çok değerli.

Hibrit Araç

Hem benzin/dizel motor hem elektrikli motor bulunduran araç. Toyota Prius/Corolla/RAV4, Honda CR-V gibi modeller. Hasar değerlemesi karmaşık - 7 ayrı sistem etkilenebilir.

Plug-in Hibrit

Hem şarj edilebilen hem de yakıtla çalışan hibrit araç (PHEV). BMW 530e, Volvo XC60 T8 gibi. Bataryası klasik hibritten büyük, değer hesaplaması özel uzmanlık gerektirir.

LPG Sistemli Araç

Sonradan LPG sistemi takılmış araç. Hasarlı satışta dikkat: yangın hasarı varsa LPG tankı boşaltılmalı, çekici özel prosedür uygulamalı.

Pick-up

Hafif ticari, açık kasalı araç. Ford Ranger, VW Amarok, Mitsubishi L200 gibi modeller. Hasar değerlemesi otomobilden farklı - kasa hasarı kritik.

Hafif Ticari

Yük ve yolcu taşıma amaçlı küçük ticari araç (3.5 ton altı). Ford Transit, Renault Master, VW Crafter gibi. Hasarlı değerlemesinde kullanım yoğunluğu öne çıkar.

Ticari Plaka

Ticari amaçla kullanılan araçlara verilen plaka türü (T, J). Hasarlı satışta plaka transferi ek prosedür gerektirir.

Motosiklet

İki tekerlekli motorlu araç. Hasarlı satışta hasar değerlemesi otomobilden farklı: çerçeve sağlamlığı, motor durumu, yedek parça mevcudiyeti kritik.

📚 Sigorta Şirketleri (8 terim)

AXA Sigorta

Türkiye'nin önde gelen sigorta şirketlerinden. Pert/sovtaj süreçlerinde ortalama 15-25 gün, sovtaj oranı %28-35. Online süreç gelişmiş, eksper atama hızlı.

Allianz

Alman sigorta devi, Türkiye'de güçlü ağa sahip. Pert süreçleri 12-20 gün, sovtaj oranı %30-38. Premium müşteri segmenti güçlü.

Aksigorta

Sabancı grubu sigortası. Türkiye'nin köklü sigorta şirketlerinden. Pert süreçleri 15-22 gün, sovtaj oranı %28-36. Anadolu'da güçlü acente ağı.

Anadolu Sigorta

İş Bankası grubu. Türkiye'nin en büyük yerli sigortacılarından. Pert süreçleri görece yavaş (20-30 gün), sovtaj oranı %25-33.

Mapfre Sigorta

İspanyol asıllı, Türkiye'de yaygın. Pert süreçleri 18-28 gün, sovtaj oranı %27-35. Avrupa standartlarında kasko paketleri.

Türkiye Sigorta

Devlet sigortası. 2020'de kurulan en büyük yerli sigorta. Pert süreçleri 20-35 gün, sovtaj oranı %26-32. Bürokrasi yoğun ama güvenli.

HDI Sigorta

Alman asıllı sigortacı. Pert süreçleri 15-25 gün, sovtaj oranı %28-36. Filo sigortalarında güçlü.

Zurich Sigorta

İsviçre asıllı küresel sigortacı. Türkiye'de premium müşteri segmenti. Pert süreçleri 14-22 gün, sovtaj oranı %30-38.